– Ilkinji skripka saz guralynyň anyk döredilen senesi belli däldir, ýöne onuň XV ýylyň aýaklarynda ýa-da XVI ýylyň başlarynda dörändigi barada takmynan aýtsa bolýar. Lýutnýalary we wiolalary oňarýan ussalar, ilkinji skripkalaryň ussalary hem bolupdyrlar. Ondan soň skripka ussalary peýda bolup başlapdyrlar.
– Skripkanyň şekili XVI asyra kesgitlenildi. Şol wagtda we XVII asyryň başlaryna, meşgur skripka ussalarynyň maşgalasy bolan- Amati maşgalasy degişlidirler. Olaryň skripkalary owadan şekili we ajaýyp materialy bilen tapawutlanypdyrlar. Italiýa özüniň skripka öndürişi bilen tanalypdyr, olardan Stradiwari we Gwarneri maşgalalarynyň skripkalaryna häzirki wagtda hem uly hormat goýýarlar.
– Ilki başda skripkany “garamaýak”-bazarlarda çalynýan saz gural diýip hasap edipdirler we oňa derek wiola-sesi has mylaýym, pesräk eşidilýän guraly ulanypdyrlar. XVIII asyrda, sazyň konsert, opera sahnasyna geçmeginde, skripka renessans döwrüne degişle bolan wiolany gysyp çykarypdyr.
– 1750-nji ýyla çenli skripkanyň tarlaryny taýýarlamak üçin, goýunyň içegesi iň gowy material bolupdyr. Içegeleri bu maksat bilen ilki italýanlar ulanypdyrlar.
– Balkan ýurtlarynda we Moldowada, skripka häzirki wagtda hem halk saz gural diýip hasap edilýär.
– Hytaý döwletiniň gündogarynda ýerleşýän Guandžou şäheriniň skripkaçysy, 1 sm uzynlykda skripka ýasap täze rekord girizdi. Ol bu skripkany 7 ýylda ýasapdyr.
– Simfoniki orkestrde skripkanyň sany beýleki saz gurallardan has köpdir.
– Antonio Stradiwari 12 ýaşynda tanymal skripka ussasy Nikola Amatida skripkadan sapak alypdyr, eýýäm 13 ýaşynda bolsa, özüniň ilkinji skripkasyny ýasapdyr. Iň soňky skripkasyny ussa 93 ýaşynda ýasapdyr. Stradiwari 1500 skripka ýasapdyr.
– Şwed heýkeltaraşy Lars Widenfalk daşdan “Gara jokjoky” atly skripkany döredipdir. Skripka Stradiwariniň skripkalarynyň suraty boýunça ýasalan, material hökmünde gara diabaz hyzmat edipdir. Şeýle pikir Widenfalka bir binany uly diabaz daşlary bilen bezeýän wagty gelipdir, sebäbi çekiç we isgene bilen işlände bu daş owadan “hiňlenen” eken.
– Mosartyň eserleriniň arasynda iki skripka üçin üýtgeşik bir dueti bar. Sazandalar bir-biriniň garşysynda durmaly we notaly kagyzy arasynda goýmaly. Her skripka öz partiýasyny çalýar, ýöne iki partiýa hem şol bir sahypada ýazylan. Sazandalar notany sahypanyň dürli künjinden okap başlap, ortaky böleginde deň gelip, ýene-de bir-birinden daşlaşýarlar. Netijede owadan heň owazlanýar.
Ýulduz NAZAROWA,
Lebap welaýat ýörite sungat mekdebiniň skripka hünäriniň mugallymy.
