“Saglyk — baş baýlyk.” Bu köne ata sözüň manysy hemişe öz güýjüni saklaýar. Adamyň baýlygy-da, bagty-da, üstünlikleri-de ilkinji nobatda onuň sagdyn bedenine we arassa durmuşyna baglydyr. Saglygyň gadyr-gymmaty diňe bir keselläniňde däl, eýsem her demde hem duýulýar. Şonuň üçin saglygyň goragy — her bir adamyň öz ykbalyna bolan hormatydyr.
Döwrebap lukmançylygyň ösüşi hem-de ylmyň üstünlikleri netijesinde keselleriň birnäçesi indi ýeňip geçilýän boldy. Bu ugurda aýratyn orun eýeleýän serişdeler bolsa antibiotiklerdir. Olar ýokanç we iriňli keseller bilen göreşde örän täsirli bolsa-da, soňky ýyllarda olaryň täsiri kähalat peselip başlady. Sebäbi — mikroorganizmleriň bu dermanlara garşy durnukly täze görnüşleriniň peýda bolmagydyr.
Antibiotikler — kesel dörediji mikroorganizmleri ýok ediji ýa-da olaryň ösmegini togtadýan täsirli derman serişdeleridir. Olaryň lukmançylykda peýdalanylyp başlan döwründen bäri ýokanç, iriňli, gaýnaglamaly keselleriň bejergisinde uly üstünlikler gazanyldy. Emma soňky ýyllarda mikroblaryň antibiotiklere durnukly täze görnüşleriniň peýda bolmagy bu dermanlaryň täsirini peseldýär.
Näme üçin antibiotikleriň täsiri azalýar?
Antibiotikleriň netijeliliginiň peselmegine birnäçe sebäpler getirip bilýär:
• Dümew ýaly wirusly kesellerde, ýagny täsir etmeýän ýagdaýlarda, barlag geçirilmezden kabul edilmegi.
• Keseli dörediji mikrobyň görnüşi we onuň haýsy dermanlara duýgurdygyny kesgitleýän barlaglaryň geçirilmezligi.
• Näsagyň lukmanyň bellän mukdaryny, dowamlylygyny ýerine ýetirmezligi.
• Antibiotikleriň özbaşdak kabul edilmegi.
• Bejerginiň dowamynda düzgünleriň bozulmagy:
– antibiotikleriň täsirini peseldýän beýleki dermanlaryň ulanylmagy;
– göni täsirleri ýeňilleşdirýän goşmaça serişdeleriň kabul edilmezligi;
– sagdyn iýmitlenmegiň ýerine ýagly, agyr tagamlaryň ulanylmagy;
– suwuklyklaryň ýetmezçiligi;
– alkogolly içgileriň içilmegi.
Antibiotikleriň gözegçiliksiz ulanylmagynyň zyýany
Antibiotikleriň nädogry we özbaşdak ulanylmagy saglyga köp dürli zeper ýetirip bilýär:
– immunitetiň peselmegi;
– beden öýjükleriniň zeperlenmegi;
– bagyr, böwrek, ýürek, nerw ulgamy üçin agramyň artmagy; – içegäniň peýdaly bakteriýalarynyň azalmagy;
– kömelejikleriň köpelmegi;
– antibiotiklere garşy durnukly bakteriýalaryň (rezistentlik) peýda bolmagy.
Bu ýagdaýlar bejerginiň çylşyrymlaşmagyna, keselçilikleriň uzalmagyna we täze derman serişdeleriniň gerek bolmagyna sebäp bolýar.
Antibiotik ulanylanda eýerilmeli düzgünler
* Antibiotikler diňe degişli barlaglaryň esasynda bellenmeli.
* Näsagyň beden agzalarynyň ýagdaýyna görä derman dogry saýlanmaly.
* Lukmanyň görkezmesine laýyklykda mukdary, kabul ediliş wagty we dowamlylygy berk berjaý edilmeli.
* Bejergiden soň içegäniň mikroflorasyny we kömelejikleri anyklaýan barlaglary geçirmek maslahat berilýär.
* Bagyr, böwrek, ýürek, nerw keselli näsaglarda gözegçilik güýçlendirilmeli.
Antibiotikler — adam saglygyny halas edip bilýän güýçli serişde. Ýöne olaryň dogry bolmadyk ulanylmagy diňe bir täsirini peseltmän, eýsem saglyga uly zyýan hem ýetirýär. Şonuň üçin her bir antibotik diňe lukmanyň gözegçiligi, barlaglaryň netijesi we berk düzgün esasynda ulanylmaly.
Azat Babalyýew,
Lebap welaýat onkologiýa hassahanasynyň anesteziolog reanimatolog lukmany.
