29-njy oktýabr― Bütindünýä insulta garşy göreş güni
Gaýtalanýan işemiki insultlaryň esasy sebäpleri başlangyç insultyň sebäplerine meňzeýär. Bularyň içine ýokary gan basyşy, atrial fibrilýasiýa, süýji keseli, ýokary holesterin we çilim çekmek we fiziki hereketsizlik ýaly durmuş faktorlary girýär. Mundan başga-da, eýýäm işemiki insult geçiren näsaglar, esasy damar ýagdaýlary we beýniniň gan damarlaryna mümkin bolan zeper sebäpli gaýtalanma töwekgelçiligi has ýokarydyr.
Işemiki insultlar, gan damary beýnä barýan arteriýany böwetleýän ýa-da daraldýan gan gatlagy ýüze çykanda ýüze çykýar, bu gan akymynyň we kislorodyň azalmagyna sebäp bolýar. Ilkinji wakadan soňky gaýtalanýan işemiki insultlar, näsaglar we lukmanlar saglyk töwekgelçiliklerini we kynçylyklary döredýär.
Keseliň alamatlary, köplenç, ilkinji insultyň alamatlaryna meňzeýär, şol sanda ýüzde, gol ýa-da aýakda, esasanam bedeniň bir tarapynda duýdansyz gowşaklyk ýa-da ysmazlyk, bulaşyklyk, gürlemek ýa-da gürlemegi düşünmekde kynçylyk we ýöräp bilmezlik ýaly ýagdaýlar ýüze çykýar. Dessine diagnoz möhümdir we adatça beýniniň gan damarlaryndaky täze ýa-da gaýtalanýan böwetleri anyklamak üçin KT skanirleme ýa-da MRT ýaly şekillendiriş synaglaryny öz içine alýar.
Keseliň öňüni almak üçin degerli bejergileri zerurdyr. Aspirin ýaly antiplatelet serişdeleri we warfarin ýaly antikoagulýantlar gan gatlaklarynyň töwekgelçiligini azaltmak üçin köplenç bellenilýär. Gipertoniýa, süýji keseli we ýokary holesterin ýaly esasy ýagdaýlary derman we durmuş üýtgeşmeleri arkaly dolandyrmak hem möhümdir. Sagdyn iýmitlenmek, yzygiderli fiziki işjeňlik, çilim çekmegi taşlamak we alkogol içgilerini çäklendirmek ýaly durmuş üýtgeşmeleri insult töwekgelçiligini azaltmakda möhüm rol oýnaýar.
Insult bejergisinde we öňüni almakda soňky ösüşler gaýtalanýan insultlaryň ýüze çykma derejesini azaltmakda umyt döredýär. Beýniniň gan damarlaryndan gatlaklary aýyrmak üçin hirurgiki prosedura bolan trombektomiýa, belli bir näsaglar üçin gymmatly wariant boldy. Mundan başga-da, neýrohowpsuzlyk serişdeleri we ösen antikoagulýantlar ýaly täze dermanlar we bejergiler boýunça barlaglar dowam edýär we gaýtalanýan işemiki insultlary has gowy dolandyrmak üçin umyt döredýär.
Togtamyrat KERIMOW,
Lebap welaýat Ýokanç keseller hassahanasynyň agyr keseller bölüminiň
lukmany.
