Türkmen halkynyň durmuşynda dermanlyk ösümlikleriň aýratyn orny bar. Ata-babalarymyz tebigatyň her bir nygmatyna hormat goýup, ösümlikleriň peýdaly häsiýetlerini asyrlaryň dowamynda öwrenip gelipdirler. Çopantelpek, buýan köki, itburun, narpyz, kekik, üzärlik ýaly ösümlikler halk lukmançylygynda giňden tanalýar. Olar dürli ýagdaýlarda demleme, çaý, ýapgy ýa-da beýleki görnüşlerde ulanylyp gelipdir.
Şeýle-de bolsa, dermanlyk ösümlikleriň peýdasyny bilmek bilen birlikde, olaryň jogapkärçilikli ulanylmagynyň zerurdygyny hem ýatdan çykarmaly däldiris. Her bir ösümlik bedene täsir edýän biologik işjeň maddalary saklaýar. Şonuň üçin “tebigy zat zyýansyzdyr” diýen düşünje hemişe dogry däldir. Käbir ösümlikler gan basyşyna, ýürek urşuna, bagryň we böwregiň işleýşine täsir edip biler. Käbirleri bolsa lukmanyň bellän dermanlary bilen bile ulanylanda islenilmeýän netijelere getirip biler. Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasy dermanlyk ösümlikleriň hem beýleki dermanlar ýaly hil, howpsuzlyk we gözegçilik talaplaryna laýyk bolmalydygyny belleýär.
Dermanlyk ösümlikleri ulanmazdan öň lukman ýa-da degişli hünärmen bilen maslahatlaşmak aýratyn möhümdir. Esasan hem göwreliler, çagalar, garrylar, ýürek, gan basyş, süýji keseli, bagyr we böwrek keselleri bolan adamlar ösümlik serişdelerini özbaşdak ulanmakdan saklanmalydyrlar. Ösümligiň dogry tanalmagy, arassa ýerde ýygnalmagy, dogry guradylmagy we bellenilen mukdardan artyk ulanylmazlygy onuň howpsuzlygy üçin zerurdyr.
Dermanlyk ösümlikler tebigatyň ynsana beren gymmatly peşgeşidir. Emma her bir peşgeşiň gadryny bilmek üçin ony ýerlikli we paýhasly ulanmak gerek. Lukmançylyk ylmynyň gazananlary bilen halk tejribesiniň utgaşmagy adam saglygyny goramakda möhüm ähmiýete eýedir. Tebigata hormat goýmak, saglygy goramak we ylmy maslahata eýermek — dermanlyk ösümliklerden peýdalanmagyň iň dogry ýoludyr.
Durjan ROZYÝEWA,
Türkmenabat lukmançylyk orta hünär okuw mekdebiniň migallymy.
