Ynsan saglygy jemgyýetiň iň gymmatly baýlygydyr. Şonuň üçin sagdyn durmuş ýörelgelerini berjaý etmek, zyýanly endiklerden daşda durmak, keselleriň öňüni almak her bir adamyň öz saglygyna we ýakynlarynyň saglygyna bolan jogapkärçilikli garaýşyndan başlanýar. Lebap welaýat onkologiýa hassahanasynyň lukmanlary hökmünde biz ilatyň arasynda çilim çekmegiň zyýany barada düşündiriş işleriniň yzygiderli geçirilmeginiň örän möhümdigini nygtaýarys.
Çilim tüssesi adamyň dem alyş ulgamyna gönüden-göni täsir edýär. Ol bronhlaryň nemli bardasyny gyjyndyrýar, öýken dokumasynyň kadaly işleýşini bozýar, dowamly üsgülewügiň, dem gysmagyň, dowamly bronhitiň, öýkeniň dowamly obstruktiw keselleriniň döremegine şert döredýär. Çilim çekýän adamlarda öýkeniň goranyş ukyby peselýär, ýokanç kesellere garşy durnuklylyk azalýar. ABŞ-nyň Kesellere gözegçilik we öňüni alyş merkezleriniň maglumatyna görä, öýkeniň dowamly obstruktiw keseli köplenç çilim çekmek bilen baglanyşyklydyr, çilim tüssesine uzak wagtlap sezewar bolmak hem bu kesele getirip bilýär.
Çilim diňe bir ony çekýän adamyň däl, onuň töweregindäki adamlaryň hem saglygyna zyýan ýetirýär. Çilim tüssesinden dem alýan maşgala agzalary, çagalar, göwreli zenanlar, garry adamlar we dowamly keselli raýatlar aýratyn howp astynda galýarlar. Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasynyň maglumatyna görä, temmäki her ýyl dünýäde 7 milliondan gowrak adamyň aradan çykmagyna sebäp bolýar, şolaryň takmynan 1,6 milliony çilim çekmeýän, ýöne çilim tüssesine sezewar bolýan adamlardyr.
Onkologiýa lukmanlary üçin çilim çekmegiň iň aladalandyryjy tarapy onuň howply täze döremeler, aýratyn-da öýken ragy bilen baglanyşyklylygydyr. Çilim tüssesindäki zyýanly maddalar öýken öýjükleriniň gurluşyna täsir edip, wagtyň geçmegi bilen howply özgerişmeleriň döremegine getirip biler. ABŞ-nyň Kesellere gözegçilik we öňüni alyş merkezleriniň maglumatynda çilim çekmegiň ýa-da ikinji derejeli çilim tüssesine sezewar bolmagyň öýken ragyndan ölüm ýagdaýlarynyň örän uly bölegi bilen baglanyşyklydygy bellenilýär.
Çilimden ýüz öwürmek hiç haçan giç däldir. Adam çilim çekmegi bes edeninden soň dem alyş ulgamynyň işi kem-kemden gowulaşyp başlaýar, ýürek-damar ulgamyna düşýän agram azalýar, öýken keselleriniň we howply täze döremeleriň döremek töwekgelçiligi peselýär. Munuň üçin ilkinji nobatda adamyň özi berk karara gelmeli, çilim çekmäge iterýän ýagdaýlardan daşlaşmaly, maşgalasynyň we lukmanlaryň goldawyndan peýdalanmaly.
Lebap welaýat onkologiýa hassahanasynyň lukmanlary hökmünde raýatlarymyza çilim çekmekden saklanmagy, öýde, iş ýerinde, jemgyýetçilik ýerlerinde çilimsiz gurşawy goldamagy maslahat berýäris. Öz saglygyňy goramak — maşgalanyň, jemgyýetiň we geljek nesilleriň saglygyny goramakdyr. Çilimsiz durmuş öýkeniň arassa dem almagy, bedeniň sagdyn işlemegi we uzak ömür sürmegiň möhüm şertleriniň biridir.
Jemal BABAÝEWA,
Lebap welaýat onkologiýa hassahanasynyň lukmany.
